Bof

Het meest kenmerkende aan deze aandoening is de zwelling van de grote speekselklieren die gelegen zijn vóór de oren. Hierdoor treedt een zwelling van de wangen op.
Bof wordt daarom in medisch jargon parotitis epidemica genoemd: een zeer besmettelijke virale kinderziekte met zwelling van de grote speekselklieren (parotisklieren).
Oorzaak is een virus, een zgn. paramyxovirus dat wordt overgedragen (zoals de meeste kinderziekten) via speeksel of kleine speekseldruppeltjes in de lucht.
De incubatietijd, de tijd die het virus nodig heeft om tot ontwikkeling te komen en tot ziekte te leiden is 14-21 dagen.
Jebent besmettelijk vanaf 5 dagen vóór het uitbreken van de ziekte tot ruim 1 week daarna.
Het is een typische kinderziekte.
Opvallend is dat bij zeker 30% van de kinderen de aandoening zonder noemenswaardige klachten verloopt, hoogstens wordt een voorbijgaande bovenste luchtweginfectie (verkoudheid of keelontsteking) waargenomen. Hierdoor valt niet op dat het hier de bof betreft, terwijl het kind wel besmettelijk is voor de omgeving. We noemen dit een subklinisch verloop van de ziekte.

Symptomen en complicaties
Een bovenste luchtweginfectie, waarbij vooral duidelijk is dat het bof betreft door één- of dubbelzijdige zwelling van de grote speekselklieren. Die zwelling heeft tot gevolg dat eten pijnlijk wordt evenals slikken. Vooral als ook de speekselklieren in de mond gezwollen raken en meedoen in het ziekteproces.
Meestal verloopt bof niet ernstig en ben je na ongeveer 1 tot maximaal 2 weken weer volledig hersteld.
Bof is wel heel bekend geworden omdat het in ongeveer 0.5 – 1 % van de gevallen tot complicaties leidt, die opvallend zijn.
De bekendste complicaties zijn:
- Hersenvliesontsteking (meningitis) of ontsteking van de hersenen zelf (encefalitis) – dit treedt in 0,5-1% van de gevallen op
- Ontsteking van de inwendige geslachtsorganen: een eileider bij meisjes (oöforitis) of een testikel (zaadbal) bij jongens (orchitis)
- Ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis)
- Blindheid (heel zeldzaam)
- Doofheid, als het optreedt bijna altijd eenzijdig
- Reuma
- Onvruchtbaarheid (steriliteit) m.n. bij jongens/mannen
Meestal herstellen de complicerende aandoening goed en zonder restverschijnselen.
Krijg je echter de bof ná de puberteit dat is de kans op complicaties groter. Zo kan tot 25% van de volwassen mannen bij bof een orchitis krijgen. Dit leidt overigens zelden tot onvruchtbaarheid, omdat de orchitis meestal eenzijdig optreedt. Treedt deze toch dubbelzijdig op dan nog geneest dit meestal restloos.
Niettemin is dit in de ‘wandelgangen’ de bij het publiek meest gevreesde complicatie van de bof.

Vaccinatie
Bof kwam vroeger vaak voor, maar is vrijwel uit het ziektebeeld van alledag verdwenen sinds de invoering van de vaccinatie ertegen. De vaccinatie is vooral ingevoerd omdat vroeger niet alleen veel vaker bof voorkwam, maar ook nogal eens de complicatie van een hersenvliesontsteking.
Het bofvaccin in het zgn. BMR-vaccin, een mix van vaccins tegen Bof, Mazelen en Rode hond).
De BMR-vaccinatie is onderdeel van het Rijks Vaccinatie Programma, waarbij 2 vaccinaties worden gegeven, één op de leeftijd van 14 maanden en één rond het 9e à 10e levensjaar.
Twee vaccinaties zijn nodig voor de zekerheid: gebleken is namelijk dat niet ieder kind na de eerste vaccinatie voldoende antistoffen aanmaakt om voldoende beschermd te zijn tegen een hernieuwde infectie. Daar bof bij volwassenen een grotere kans op complicaties geeft is die 2e vaccinatie dus wel essentieel.
De beste antistoffen worden nog steeds gemaakt bij een infectie met het bofvirus zelf, maar de huidige BMR-vaccinatie is ruim voldoende om bof-epidemieën te voorkómen.

Meldingsplicht
Sinds 1 december 2008 geldt een meldingsplicht in Nederland voor de bof.

Gerelateerde berichten:

1. Parotitis epidemica
2. Mazelen
3. Morbilli