Menselijke robot in de zorg?
Mediaberichten willen ons dat doen geloven, maar zover is het nog niet.
In de medische wereld zijn er al wel toepassingen: bewegend/rollend over egale vloeren zonder drempels (bv de Lokomat een hulprobot bij revalidatie), vastzittend aan een operatietafel (bv Da Vinci operatierobot) of als elektronisch huisdier (bv Paro, een zeehondachtig aaibaar robotje, dat nu al in de zorg voor dementerende ouderen wordt ingezet).
In robotland draait het vooral om communicatie. Apparaten die snel ingeburgerd raken hebben meestal met communicatie te maken: telefoon, fax, radio, TV, mobieltje etc.
Voor de inzet van ‘sociale’ robots is een vermogen tot interactie een voorwaarde alsmede het kunnen werken in een ongestructureerde omgeving – dat kunnen robots nog niet, wat hen (nog) ongeschikt maakt voor brede inzetbaarheid met mensen.
Industriële robots zijn positie-gestuurd: ze bewegen van zelf of hebben een grijper naar een vastgestelde plaats. Mensen zijn zgn. impedantie-gestuurd: ze bewegen zowel op basis van positie als kracht – daardoor reageren ze beter (anticiperend) op wat ze in hun omgeving tegenkomen.
Nu is het zo dat steeds meer apparaten vol zitten met robotachtige snufjes en intelligente elektronica. Maar de uitdaging is robots te ontwikkelen die kunnen samenwerken met mensen. Dan moet er ook een cognitieve component in worden ingebouwd: robots zorgen nu niet voor zichzelf, maar zouden dat wel moeten kunnen. De ontwikkeling van deze functionaliteiten zal nog wel een aantal jaren op zich laten wachten want de robottechnologie staat nog in de kinderschoenen.
Technologie en kosten van ontwikkeling en testen zijn nu nog een probleem voor de ontwikkeling van robots voor de zorg. Toepassing in de zorg is alleen zinvol als de robot onschadelijk is en iets toevoegt aan een bestaande behandel- of werkwijze.
De ontwikkeling gaat langzaam, kost tijd en geld.
De Universiteit Twente en de TU Delft hebben inmiddels een hulpvaardige robot ontwikkeld die patiënten na een beroerte helpt opnieuw te leren lopen. Deze robot reageert zelfstandig en intelligent op wat de patiënt doet; hij geeft alleen steun en kracht wanneer dat nodig is en de ondersteuning mindert naarmate de patiënt meer kan. De robot, Lopes, heeft nog niet het uiterlijk wat we ‘kennen’ uit de science-fictionfilms: het is een stellage waarin de patiënt moet worden vastgesnoerd – niet direct het uiterlijk van de empathische zorghulp. Serieuze robottoepassingen lijken vooralsnog niet op speelgoedrobots.
Ook is er nog het probleem van de aandrijving en krachtsuitoefening: dat kost heel veel energie wat nog lang niet altijd met een batterijtje op te vangen is.
Dat maakt de weg naar zelfstandig functionerende robots nog lang en moeizaam en duur.
Toch wordt er veel studie gedaan oa ook naar de maatschappelijke gevolgen van de inzet van nieuwe technologie. Het Nederlandse Rathenau Instituut bv onderzoek de toepassing van robots in huishouden, zorg, defensie en bij de politie. Uit deze onderzoeken blijkt er nog een grote kloof te bestaan tussen techniek en gebruikspraktijk. Behalve scepsis zijn er ook ethische vragen: wat mag een robot doen, wat niet; een robot moet ondergeschikt zijn aan de menselijke wil – hoe verhoudt zich dat tot een zekere mate van robot-autonomie; wie is verantwoordelijk als er iets mis gaat met de robot; wat zijn de (culturele) consequenties van de introductie van een robot in de samenleving zijn zomaar wat vragen waarop de antwoorden nog niet helder zijn.
Bron: Volkskrant, Wetenschap, juni 2009
Gerelateerde berichten:
