Pertussis

Dit is een infectieziekte van de luchtwegen, die door een bacterie wordt veroorzaakt. De aandoening staat in Nederland beter bekend als kinkhoest.
Deze bacterie, Bordetella pertussis is ontdekt door de arts Bordet-Gengou, en hij wordt overgedragen door de druppeltjes speeksel die bij het hoesten ontstaan.
Pertussis is zeer besmettelijk en komt voornamelijk op de kinderleeftijd voor en dan vooral tussen het 10e en 14e jaar, maar het kan ook volwassenen of jongere kinderen treffen.
Het komt in verschillende vormen voor, waaronder sterk gemitigeerde (afgezwakte) vormen, die eigenlijk alleen een periode van chronische hoest vormen – deze vorm wordt ook wel bij volwassenen gezien en kan gemakkelijk verward worden met een ‘gewone’ wat langer durende hoest.
Het aantal onontdekte gevallen van kinkhoest wordt op grond van antistofonderzoek op 1-4% van de Nederlandse bevolking per jaar.
De klassieke vorm van kinkhoest verloopt in stadia waardoor je behoorlijk ziek kunt worden en waarbij complicaties kunnen ontstaan.
De incubatieperiode (dit is de periode die een bacterie nodig heeft om zich in het lichaam te ontwikkelen tot voldoende hoeveelheden om er ziek van te worden) bedraagt 7-14 dagen.

Symptomen
Er zijn 3 opeenvolgende stadia te onderscheiden:
- Catarraal stadium: de verschijnselen zijn ‘vaag’ en lijken het meest op een verkoudheid met niezen, neus- en traanuitvloed en algemene malaise (onwel voelen). Daarnaast ontwikkelt zich een droge hoest, die aanvalsgewijs optreedt en waarbij de aanvallen steeds heftiger en krampachtiger worden. Dit stadium is de belangrijkste besmettingsfase.
- Paroxismaal stadium: gekenmerkt door aanvallen van hoesten, zo heftig dat het lijkt alsof je erin stikt. Tussen het hoesten door is er een gierende inademing (Engelse term voor kinkhoest is dan ook ‘whooping cough’) en er wordt taai slijm (sputum) opgegeven. De echte bacteriële infectie is in dit stadium al op zijn retour, maar de bacteriële antistoffen zorgen voor de hoestaanvallen. Een aanval kan gevolgd worden door braken en bij kleine kinderen soms door ademstilstand. Deze fase duurt gemiddeld 1-6weken.
- Reconvalescentie stadium: dit is de fase van herstel, die gemiddeld zo’n 4 weken vanaf het begin van de ziekte aanvangt. Tijdens dit stadium nemen de hoestbuien af, zowel in aantal als in heftigheid.
Heb je eenmaal kinkhoest gehad dan heb je immuniteit (weerstand) tegen het opnieuw oplopen van de aandoening opgebouwd voor gemiddeld 10-20 jaar. Let op: je kunt kinkhoest dus in de loop van je leven nogmaals krijgen ..

Complicaties
De meest voorkomende complicaties zijn:
- Uitputting door het heftige hoesten
- Ophoesten van bloed: door de irritatie van het slijmvlies van de luchtwegen
- Braken met ondervoeding
- Longontsteking – meestal secundair door een superinfectie (bovenop de kinkhoest komende infectie) met een Streptococcus pneumoniae- of een Haemophilus influenzae-bacterie
- Infectie elders in (de buurt van) de luchtwegen, bv. een middenoorontsteking
- Hersencomplicaties als epilepsie of coma, als gevolg van ademstilstand zoals deze na een hoestaanval voor kan komen (ook weer: vooral bij kleine kinderen)
Vooral bij jonge zuigelingen kan de ziekte wel eens dodelijk verlopen, maar die kans is heel klein. Overlijden is dan gevolg van een zo grote slijmproductie die zó taai is dat deze niet goed opgehoest kan worden.
Vandaar dat bij verdenking op kinkhoest, zeker bij (heel) kleine kinderen, eigenlijk altijd 2-3 weken ziekenhuisopname volgt om de ademhaling in de gaten te houden en als nodig in te grijpen bij ernstige hoestaanvallen.

Behandeling
Antibiotica. Meestal wordt pas aan kinkhoest gedacht als de typische hoestbuien optreden. Dan bekorten antibiotica niet meer de duur van de ziekte. Maar ze bekorten wel de duur waarin de patiënt besmettelijk is voor anderen.
Standaard wordt het antibioticum Erytrhomycine gegeven, 1-2 weken, maar Azithromycine of Clarithromycine zijn net zo effectief en geven minder bijwerkingen.
Behandeling is vooral nodig bij de verdenking dat een kind niet of onvolledig gevaccineerd is.
Kinkhoest is een ziekte die moet worden aangegeven (huisarts).
Vaccinatie tegen kinkhoest maakt deel uit van het Rijks Vaccinatie Programma.
Tegen de hoest zelf kunnen luchtwegverwijders (pufjes als Salbutamol of Ventolin) worden gegeven, antihistaminica (anti-allergiemiddelen) of corticosteroïden (Prednisolon) – maar dit alles heeft meestal weinig effect op de hoestprikkels. ‘Je moet er gewoon doorheen’.
Komt binnen een familie een geval van kinkhoest voor dan kun je preventief antibiotica geven aan de andere gezinsleden wanneer deze niet gevaccineerd zijn.

Vaccinatie
Door middel van het DKTP-vaccin, dit geeft 10-20 jaar bescherming van zo’n 90%.
Injecties worden bij 2, 3, 4 en 11 maanden gegeven.
Desondanks kun je toch kinkhoest krijgen omdat de kinkhoestbacterie in de loop der jaren veranderingen heeft ondergaan, die niet meer geheel door het kinkhoestvaccin worden afgedekt.
Sinds 2001 wordt in het tussen het 4e en 6e jaar nog een inenting gegeven met een nieuw kinkhoest vaccin, het zgn. acellulair kinkhoestvaccin.
Er lopen nog kinderen/mensen rond die niet gevaccineerd zijn, dit omdat in het verleden ouders niet altijd tot vaccinatie overgegaan zijn. Dit omdat vaccinatie soms tot hevige koorts, koortsstuipen en andere ziekteverschijnselen kan leiden. Mede hierdoor is het aantal gevallen van kinkhoest de laatste jaren weer wat toegenomen.

Gerelateerde berichten:

1. Kinkhoest