Prostaatcarcinoom

Prostaatkanker of prostaatcarcinoom is de meest voorkomende vorm van kanker onder Nederlandse mannen. Het wordt per jaar in ongeveer 9000 gevallen geconstateerd, maar komt waarschijnlijk nog veel vaker voor. Omdat het langzaam groeit geeft het met name bij mannen op (zeer) hoge leeftijd geen noemenswaardige klachten – meestal wordt de aandoening bij hen nooit ontdekt of als toevalsbevinding aangetroffen waar vanwege het ontbreken van klachten geen consequenties aan verbonden zijn.
Prostaatkanker is vooral een ziekte van oudere mannen, 70% van de mannen zijn ouder dan 65 jaar, hoewel de laatste tijd de tendens is dat het ook vaker bij jongere mannen (vanaf 45 jaar) voorkomt.

Anatomie en werking
De prostaat bestaat uit klierweefsel en in de cellen van dit weefsel kan kanker ontstaan. Dat geeft verandering van de consistentie van het weefsel en de prostaat als geheel, wat als een vergroting of verharding gevoeld kan worden.
De normale grootte komt overeen met een walnoot of kastanje. Localisatie is rond de urinebuis (urethra), onder de blaas en vóór de endeldarm.
De functie is het produceren van de beschermende vloeistof die het sperma voedt en tijdens de ejaculatie aan het sperma wordt toegevoegd.
Deze functie staat onder invloed van hormonen, de meeste vanuit de testes(zaadballen), maar ook vanuit de bijnieren – testosteron neemt de belangrijkste plaats daarbij in.
Bij het verouderen heeft de prostaat sowieso de neiging groter te worden, dit proces zet al in vanaf het 30e jaar – dit noemen we benigne (goedaardige) prostaathypertrofie, wat zich meestal uit in plasproblemen.
Die vergroting is waarschijnlijk door toedoen van de jarenlange invloed van testosteron.

Symptomen
Vaak treden pas laat symptomen op, maar soms ook niet. Voorkomende symptomen zijn:
- Frequent plassen en kleinere hoeveelheden plassen
- Vaker ’s nachts je bed uit moeten om te plassen, dus vaker (even) wakker
- Soms moeite met plassen (gevoel tegen een weerstand in te moeten plassen) of zelfs pijn tijdens het plassen
- Het duurt soms even eer de plas op gang komt
- Gevoel dat je niet volledig uitplast en er urine in de blaas achterblijft
Deze symptomen kunnen overigens ook voorkomen ten gevolge van andere niet-kwaadaardige aandoeningen.
Latere symptomen van prostaatkanker zijn:
- Gewichtsverlies
- Botpijn – vaak in de onderrug
- Bloed in de urine

Risicofactoren
Prostaatcarcinoom komt vaker voor bij mannen met overgewicht of obesitas (gevaarlijk overgewicht). Mannen wier vader of broer prostaatkanker heeft (gehad) lopen ook een hoger risico.
Het is één van de meest voorkomende tumoren in de westerse wereld, en qua cultuur hebben mannen van Afrikaanse, Caribbeaanse of Afro-Amerikaanse oorsprong meer kans prostaatkanker te krijgen.
In 2006 is een relatie gelegd met het voorkomen van het zgn. xenotrope, murine, leukemievirus gerelateerde virus wat een rol zou spelen bij het ontstaan van prostaatkanker en dan vooral de agressieve vormen daarvan.

Diagnose
Wordt gesteld op het voelen van de prostaat, dit kan door middel van het rectaal toucher (de prostaat kan via een vinger in de anus gevoeld worden). Ook wordt tegenwoordig een bloedtest gedaan, de PSA ofwel de bepaling van prostaat specifiek antigeen. Dit voorkomt mogelijk niet de sterfte aan prostaatkanker, maar vroege screening kan wel aanleiding zijn voor verder onderzoek. Een verhoogde PSA hoeft niet alleen op kanker te duiden, het komt ook voor bij goedaardige prostaatvergroting of bij prostatitis (ontsteking van de prostaat) – verder onderzoek is dus altijd nodig bij een verhoogde PSA.
Dit onderzoek bestaat uit het nemen van een biopt van prostaatweefsel wat onder de microscoop kan worden onderzocht op maligne (kwaadaardige) cellen.

Prognose
Deze is het best wanneer de kanker zo vroeg mogelijk wordt ontdekt.

Behandeling
Deze is afhankelijk van meerdere factoren, maar vooral van de grootte en mate van uitbreiding (uitzaaiing) van de tumor.
Zit de tumor alleen in de prostaat dan zijn er verschillende mogelijkheden:
- Oplettend afwachten (regelmatige PSA en niet meteen behandelen)
- Radicale prostatectomie: operatieve verwijdering van de prostaat
- Uitwendige bestraling (radiotherapie)
- Inwendige bestraling (ook wel brachytherapie genoemd)
- Hormoontherapie waarbij de androgene hormonen remmen (testosteron e.a.) – dit wordt ook wel chemische castratie genoemd. In het algemeen wordt de tumor na 12-18 maanden minder gevoelig voor hormonale therapie.
In geval van uitzaaiingen wordt daarnaast ook gebruik gemaakt van:
- Chemotherapie
- Bifosfonaten, middelen die helpen tegen botpijn
- Inwendige bestraling met Strontium, dit is ook tegen botpijn, maar kan maar eenmalig worden toegepast, werkt wel wat beter/sneller dan bifosfonaten.
Vaak worden behandelmethoden gecombineerd in overleg met de behandelend arts.

Gerelateerde berichten:

1. Prostaatkanker