Vijfde ziekte

Dit is een virusziekte die met name voor komt bij kinderen tussen 4 en 10 jaar.
Maar ook volwassenen kunnen de aandoening krijgen. Heb je de vijfde ziekte gehad dan heb je antistoffen aangemaakt en ben je de rest van je leven beschermd.
Ruim 60% van de volwassenen blijkt immuun te zijn.
De ziekte staat ook wel bekend als erythema infectiosum. Erytheem betekent rode uitslag van de huid en de vijfde ziekte behoort dan ook tot de zgn. ‘rode vlekjes ziekten’.
In het verleden is een indeling gemaakt van rode vlekjes ziekten en daar dankt de vijfde ziekte haar naam aan, het is de vijfde in rij van beschrijvingen:
1. Mazelen
2. Rode hond
3. Roodvonk
4. Ziekte van Filatov-Dukes (bij later onderzoek blijkt dit een variant van rode hond te zijn)
5. Vijfde ziekte ofwel erythema infectiosum
6. Zesde ziekte ofwel erythema subitum
De ziekte wordt veroorzaakt door een Parovirus, het parovirus B19.

Symptomen
De symptomen zijn tamelijk onschuldig en vaak verloopt de ziekte zelfs onopgemerkt.
Acuut ontstaan kleine en grote rode vlekjes door elkaar heen, maar niet met elkaar vervloeiend. Soms kunnen de vlekken iets verheven op de huid komen te liggen.
Meestal ontstaan ze eerst in het gezicht, maar later verschijnen ze ook op de billen, de armen en benen en de romp.
Eerste kenmerk kan zijn een sterke roodkleuring van de wangen, soms enigszins vlindervormig.
De huid voelt ter plaatse van de vlekken warm aan en soms gaan de vlekken jeuken, of van binnenuit een branderig gevoel geven.
Meestal ben je nauwelijks ziek, maar je kunt je wel hangerig voelen en een lichte verhoging hebben.
De vlekjes worden na 4-6 dagen bleker en trekken vanzelf weer weg meestal maximaal na een dag of 9.
Als gevolg van warmte of juist kou, inspanning of stress, situaties dus waarbij de bloedvaatjes in de huid snel vernauwen en verwijden, kunnen de vlekken terugkomen. Uiteindelijk verdwijnen ze restloos.
Regelmatig treden naast de vlekvorming gewrichtsklachten op, vooral aan polsen, rug en knieën – dit is vooral bij kinderen.
Bij volwassenen kan de ziekte vrijwel geheel verlopen als een soort reuma-achtige aandoening waarbij voor de gewrichtsontstekingen aan handen en vingers op de voorgrond staan. Dit kan maanden (tot in enkele gevallen zelfs jaren) aanhouden, maar verdwijnt ook uiteindelijk zonder restklachten achter te laten. Deze aandoening is dus geen reuma!

Besmetting
Het virus bevindt zich in de luchtwegen en kan zich verspreiden via minuscule kleine vochtdruppeltjes die door hoesten, niezen of ‘snotteren’ in de lucht komen. In het algemeen vindt besmetting plaats na langdurig en intensief contact met een besmet persoon.
De besmettingsperiode ligt vóór de uitbraak van de ziekte, dus je kunt hem niet zien aankomen en kunt dus ook geen preventieve maatregelen nemen om de vijfde ziekte te voorkómen. Zijn de vlekjes eenmaal zichtbaar dan ben je al niet besmettelijk meer voor anderen. Voelt een kind met erythema infectiosum zich goed dan kan het gewoon naar school.
Door de makkelijke besmettingsweg via de luchtwegen kan erythema infectiosum soms in pieken (bijna epidemisch) verlopen. Zo’n uitbraak kan enkele maanden aanhouden om dan toch opeens weer te verdwijnen.
De incubatietijd – dit is de tijd die het virus nodig heeft om zich in het lichaam te nestelen en uit te breiden – bedraagt 10 dagen.

Zwangerschap en onderzoek
De vijfde ziekte kan serologisch worden aangetoond door onderzoek te doen naar specifieke antistoffen. IgM-antistoffen duiden op actieve aanwezigheid van de ziekte. Heb je de ziekte doorgemaakt dan zijn alleen nog IgG-antistoffen te vinden.
Serologisch onderzoek kan van belang zijn om twee redenen:
- Om in geval van gewrichtsontstekingen onderscheid te maken met reuma of reumatische ziekten
- In geval van zwangerschap of vermoeden daarvan
De ziekte kan wanneer aanwezig bij de moeder (die de ziekte nog niet had doorgemaakt en dus nog geen antistoffen heeft) fataal verlopen voor de foetus. In de eerste 3 maanden van de zwangerschap geeft de vijfde ziekte een verhoogde kans op een miskraam.
Bij infecties van de foetus ná het eerste trimester van de zwangerschap kan het virus de bloedaanmaak bij het kindje afremmen, waardoor ernstige bloedarmoede kan ontstaan.
Zo ernstig dat het kindje daaraan kan overlijden.
Is er een vermoeden op infectie of recente infectie dan moet vanaf 8 weken zwangerschap wekelijks een echo van het vruchtje worden gemaakt om te zoeken naar verschijnselen van bloedarmoede bij de foetus. Is dit het geval dan kan een intra-uteriene bloedtransfusie aan het kindje worden gegeven – een transfusie van bloed dus aan het kindje in de baarmoeder.

Maatregelen
Is er een uitbraak op school, kinderdagverblijf of naschoolse opvang (de meest voorkomende plaatsen voor een piek in het voor komen van de ziekte) dan wordt dit gemeld bij de GGD.
Melding vindt plaats als zich 2 of meer gevallen voordoen binnen 2 weken in dezelfde groep kinderen.
De GGD controleert of het inderdaad om de vijfde ziekte gaat.
Omdat geen preventieve maatregelen te nemen zijn bestaat de verdere rol van de GGD vooral uit voorlichting aan ouders, werkenden in onderwijs of kinderdagverblijven en vooral aan zwangeren.
Zorg dat de ruimtes waarin de kinderen zich bevinden goed worden geventileerd en zorg voor een goede algemene hygiëne. Bij hoesten en niezen papieren zakdoekjes gebruiken die meteen na gebruik weggegooid kunnen worden, regelmatig handen wassen etc.

Gerelateerde berichten:

1. Erythema infectiosum
2. Zesde ziekte